Vogels
Index
|
|
Vogels op consultatie bij de dierenarts
In het vogelrijk vinden we bijna 9000 verschillende species terug. Al deze species vertonen verschillen gaande van grootte, voeding en kweek tot gevoeligheid voor bepaalde ziekten. Dit in tegenstelling tot honden en katten waar we telkens over één species spreken. Vogelgeneeskunde is daarom uitdagend en vereist van de dierenarts een uitgebreide kennis.
Een afspraak maken en transport
|
Een onderzoek bij vogels duurt in het algemeen veel langer dan we denken. Vandaar dat het een goed idee is om hiervoor steeds op afspraak te maken en er voldoende tijd voor uit te trekken.
Graag bespreken wij vooraf hoe de vogel kan getransporteerd worden. Dit kan in de kooi zijn waarin hij normaal leeft, eventueel afgedekt met een handdoek, in een tentoonstellingskooi of in een doos met ventilatiegaten. Vaak worden ook transport caddy’s van kat en hond gebruikt. Best kan je op de bodem een papier (krant) leggen om het noodzakelijke mestonderzoek goed te kunnen uitvoeren. Het wordt niet aangeraden om een tamme papegaai op de schouder mee te brengen, er kunnen alleen maar ongelukjes gebeuren op verplaatsing.
|
|
Gelieve er rekening mee te houden dat een aantal vogelsoorten aangepaste transportkooien vereisen. Sommige vogels vliegen namelijk bij schrik recht omhoog (kwartels, patrijzen en fazanten) en moeten een box met een beschermd deksel krijgen, bv zachte schuimrubber.
Voor erg zieke vogels moet zo snel mogelijk een afspraak gemaakt worden en dient eventueel een verwarmingselement in de kooi gelegd. Hun normale lichaamstemperatuur is immers tussen 41-43°C en ze kunnen snel afkoelen tijdens het transport (een lege petfles gevuld met héél warm water voldoet uitstekend).
Ook het tijdstip van onderzoek kan belangrijk zijn. Overdag stelt zich geen probleem maar ’s avonds is het donker en dat kan moeilijkheden geven voor het terugplaatsen van de vogel(s). Vogels zijn namelijk heel gevoelig aan een daglichtritme.
Belangrijke informatie
|
Om tot een juiste diagnose te komen heeft de dierenarts veel informatie nodig en zal U dan ook veel vragen stellen. Het is goed om hierop voorbereid te zijn.
- aantal zieke vogels
- acute of chronische ziekte
- de leeftijd van de aangetaste vogels
- welke soort: genetische problemen
- voeding: zaadmengeling, eivoer - eventueel een staal meebrengen
- groenten & fruit
- supplementen in eivoer: hardgekookte eieren, kiemzaad, eiwitten, vitaminen,
levend voer (meelworm, buffaloworm, pinky’s, miereneieren)
- supplementen drinkwater: welke en hoe vaak
- kweekmethode: kunstlicht, manipulatie daglichtlengte, pleegouders, babykooi
- vaccinatie: pokken
- contact met andere vogels: aankoop, tentoonstelling
- reeds toegediende medicatie |
|
Onderzoek van de vogel
|
|
Best is om een vogel ter onderzoek aan te bieden in een kooi met een glad papier op de bodem en indien mogelijk zonder zand, zaad of water. Ook niet teveel vogels samen zetten in één kooi zodat een individueel onderzoek mogelijk blijft.
Eerst wordt de vogel van op een afstand beoordeeld zodat hij de kans heeft om zich te tonen zoals hij is. Vogels die op de grond zitten, zijn vaak ernstig ziek.
We letten op de houding (zittend, liggend, evenwichtsstoornissen), op de ademhaling (geluiden, frequentie, moeilijkheden, staartbeweging) en op de uitwerpselen (hoeveelheid, kleur, onverteerde zaden). |
Fysisch onderzoek van de vogel
|
Voor een goed fysisch onderzoek is een systematische aanpak en een juiste fixatie van de vogel belangrijk. Dit onderzoek wordt steeds in dezelfde volgorde uitgevoerd, zodat geen zaken over het hoofd gezien worden. Soms zal het onderzoek beperkt zijn in tijd afhankelijk van de ziektetoestand van de vogel, bv bij ernstige ademhalingsmoeilijkheden
|
Gebruikte uitrusting voor kleine vogels:
- Vergrootglas, vergrootbril: vergroting laat toe bepaalde letsels waar te nemen die met het blote oog over het hoofd gezien
worden.
- Een goede lichtbron: extra spot, otoscoop, penlampje.
- Oorthermometer: de meeste kleine vogels hebben een grote opening van het oorkanaal. Het is een snelle meting die weinig
stress veroorzaakt.
- Weegschaal: wegen in een doosje, jutte- of papierzak;
Procedure:
- Luisteren naar ademhalingsgeluiden: kraken, piepen, niezen, astma.
- Onderzoek van de kop: ogen, oren en neusgaten. Letten op uitvloei aan de neusgaten, korsten, pokletsels, cataract,
sinusitis. Openen van de snavel en bekijken van de slijmvliezen en de tong. Letten op een mogelijk witte aanslag
(candidiasis, bacteriële infectie of trichomoniasis).
- Beoordelen van de conditie: palpatie van de borstspieren, aanwezigheid van vet aan de borstingang en op de buik.
- Scheiden van de veren op de borst door zachtjes te blazen. Letten op het borstbeen, de hoeveelheid spieren, de kleur
ervan (bloedarmoede), de aanwezigheid van vet. Bekijken van de huid (uitdroging geeft een roodverkleuring van de huid).
- Onderzoek van de buik: opzijblazen van de veren en letten op een leververgroting, dilatatie van het duodenum,
buikwaterzucht, de aanwezigheid van uraten in de cloaca. Rode kleurkanaries bezitten een roodverkleuring van de huid en
het vet door de toegediende kleurstoffen via het voedsel. Letten op aangekoekte ontlasting ten gevolge van diarree.
- Onderzoek van de veren: rui, uitwendige parasieten, afgebroken veren, verkleuringen, bloedpennen, stresslijnen,
vedercysten.
- Onderzoek van de vleugels en de poten: skeletafwijkingen, verwondingen, breuken, vedercysten, ingesnoerde ring.
- Tenslotte bekijken van de tenen en letten op te lange nagels, schubben op de poten, pokletsels, wratten, bumble foot,
gewrichtsjicht, artritis.
Staalname
|
- Kropswab: met een oorwattenstaafje gedrenkt in fysiologische zoutoplossing wordt een staal genomen van de kropinhoud. Dit wordt onmiddellijk bekeken onder de microscoop. Soms vindt men zo trichomonas, kropcandida of eitjes van haarwormen of luchtpijpwormen.
- Cloacaswab: het is de bedoeling om epitheelcellen uit de cloaca te oogsten voor onderzoek op Chlamydiophila (PCR of Stampkleuring).
- Mestonderzoek is het belangrijkste onderzoek bij vogels: hierin kunnen volgende ziekten opgespoord worden: coccidiosis, worminfecties, gisten en protozoaire cysten (giardia), cochlosomose (verse en warme mest nodig), “megabacteriën”. Ook de vertering wordt bekeken
- Staalname voor bacteriologie. Allerlei stalen kunnen genomen worden om door te zenden naar het laboratorium. Daar wordt een kweek opgezet en eventueel gezocht naar een best werkende medicatie voor de gevonden ziekte.
- Bloedname: venepunctie (vena jugularis of vena ulnaris) voor serologische onderzoeken. Let wel dat men gelimiteerd is in volume: een gezonde vogel kan zonder problemen 10% van zijn bloedvolume verliezen. Ongeveer 10% van zijn lichaamsgewicht is bloed. |
|
|
Verdere onderzoeksmogelijkheden
|
.
 |
Radiografie
Radiografieën moeten enkel genomen worden wanneer de patiënt voldoende stabiel is om de stress van manipulatie aan te kunnen. Sedatie of anesthesie vermindert deze stress aanzienlijk en geeft meer mogelijkheden om een goede positionering te bekomen.
Endoscopie
Door het feit dat vogels over een bijzondere anatomie van de luchtwegen beschikken (luchtzakken) zijn zij uitstekende kandidaten om endoscopie uit te voeren. Dit is een eenvoudige en snelle manier om belangrijke informatie te bekomen. Meestal wordt voor deze kijkoperatie gebruik gemaakt van een rigide endoscoop van 2.7 mm |
Autopsie
|
 .
|
Autopsie is altijd een goede methode om de doodsoorzaak te achterhalen of om een diagnose te bevestigen. De procedure moet systematisch en steeds op dezelfde manier gebeuren. Men kan tot 72 uur na de dood een autopsie uitvoeren indien de vogel na sterfte onmiddellijk in de koelkast gelegd wordt. Indien dit niet mogelijk is, vriest men de vogel best zo vlug mogelijk in.
Wij maken gebruik van 70% alcohol om de huid en de veren nat te maken en te ontsmetten. Na het openen van de huid, door een incisie te maken over het borstbeen heen, wordt het lichaam gestroopt. Daarna wordt het borstbeen met spieren verwijderd zodat een overzicht bekomen wordt van de hele borst- en buikholte. Alle organen kunnen bekeken worden en alle structuren geopend: bek, luchtpijp, kliermaag, spiermaag, darmen,…
|
Mestonderzoek
|
Het is essentieel om een mestonderzoek te doen bij vogels. Heel wat parasitaire ziekten kunnen hierin opgespoord worden. Het is aangeraden om zelf een vers meststaal mee te brengen. Dit kan verzameld worden in een klein plastiek of glazen potje. Ook kan tijdens het transport een krant of een glad papier onderaan de kooi gelegd worden zodat “vers” mestonderzoek kan plaatsvinden.
De uitwerpselen bij vogels bestaan uit drie delen: het verteerde voedsel (groen-bruine fractie), de uraten en een fractie water.
|
|
De verteerde voeding kan eitjes bevatten van heel wat parasieten bv spoelwormen, haarwormen, lintwormen en luchtpijpwormen. Ook protozoaire infecties kunnen vastgesteld worden zoals coccidiose, cohlosomose, hexamita en giardia. Soms bevatten de uitwerpselen veel onverteerde zaden, ook dat geeft een indicatie van de aanwezigheid van maagschimmel of zelfs een virus. De kleur van het verteerde voedsel is afhankelijk van de hoeveelheid voeding die opgenomen wordt en soms ook van wat er allemaal inzit. Hoe minder de vogel eet hoe galgroener de uitscheiding. Bij het eten van rode biet of toegevoegde kleurstoffen kan deze kleur bepalend zijn voor het eindproduct.
De uraten moeten normaal een hagelwitte kleur bezitten. Wanneer deze fel groen verkleuren kan dit duiden op een ernstige leverafwijking die we kennen bij psittacosis en longaspergillose. Een rode kleur daarentegen kan een aanwijzing zijn van een zware metaalvergiftiging.
De fractie water is helder, doorzichtig van kleur en afhankelijk van het moment. Bij elke vorm van stress kan deze fractie vergroten. Sommige ziekten veroorzaken een verhoogde wateropname waardoor er uiteraard ook veel te veel water moet uitgescheiden worden.
Swabonderzoek
 |
Het nemen van een kropswab, door middel van een wattenstaafje gedrenkt in fysiologisch water, kan bij alle vogelsoorten uitgevoerd worden. Als dit onmiddellijk onder de microscoop bekeken wordt, ziet men soms de aanwezigheid van trichomonas, zelfs eitjes van haarwormen en luchtpijpwormen kunnen alzo vastgesteld worden. |
Endoscopie
|
Wegens de bijzondere bouw van vogels, meer in het bijzonder het ademhalingsstelsel, zijn zij uitstekende kandidaten om een kijkoperatie op uit te voeren. Vogels beschikken namelijk over twee longen die niet kunnen bewegen, verbonden met 7 luchtzakken. Zodoende is heel de borst- en buikholte steeds gevuld met gewone lucht en kan men gewoon een kijkje nemen tussen al de organen.
De vogel wordt hiervoor onder een snelle narcose gebracht door middel van een maskertje en het is daarom aangeraden om een vasttijd van 3 à 4 uur te respecteren. Voor roofvogels best 1 dag geen eten geven. Dit om uitbraken van de kropinhoud te vermijden.
|
 |
De ingreep neemt maar enkele minuten in beslag maar levert waardevolle informatie op. Volgende organen kunnen bekeken worden:
- Longen en luchtzakken
- Darmen
- Kliermaag en spiermaag
- Nieren en bijnier
- Geslachtsorganen: eierstok of testikels
- Lever en milt
Bloedname
 |
Sinds oktober 2007 beschikt dierenartsencentrum Trigenio over een eigen bloedanalysetoestel. Met dit toestel is het mogelijk een volledig bloedonderzoek uit te voeren met een paar druppels bloed. Dit maakt het uitermate geschikt voor bloedanalyses bij vogels.
Dit bloedonderzoek levert belangrijke informatie op aangaande orgaanfuncties: de werking van lever, nieren, spieren kunnen geëvalueerd worden. Ook wordt de bloedspiegel van Calcium, Natrium, Kalium en glucose bepaald.
Een belangrijk voordeel is tevens dat er reeds na 20 minuten een resultaat is, wat toelaat kort op de bal te spelen en een snelle behandeling in te zetten.
|
Röntgenopname
Wat met het blote oog niet zichtbaar is, kan soms duidelijk gemaakt worden door een röntgenopname. Vaak wordt de vogel hiervoor lichtjes gesedeerd zodat een goede positionering mogelijk wordt.
Voornamelijk vogels die ergens tegenaan gevlogen zijn moeten nauwkeurig bekeken worden voor mogelijke breuken alvorens een behandeling voor te stellen en een prognose te kunnen maken.
|
 |
Autopsie
 |
In de meeste gevallen wordt de autopsie uitgevoerd in het dierenartsencentrum zelf. Alle organen kunnen bekeken worden en alle structuren geopend: bek, luchtpijp, kliermaag, spiermaag, darmen,…
We verkrijgen onmiddellijk een macroscopische interpretatie van alle organen en er kan direct een uitstrijkje gemaakt worden van verse mest uit de darm. Er kunnen afkrabsels gemaakt worden van de krop, kliermaag en darmen voor een cytologische evaluatie.
|
Afdrukpreparaten kunnen gemaakt worden van lever, milt, long, nier en hart. Deze worden nadien gekleurd en microscopisch bekeken. Soms worden weefselstukjes bewaard in 10% formaline voor histopathologisch onderzoek (bevroren weefsels voldoen niet). Allerlei stalen kunnen genomen worden voor bacteriologie, mycologie of virologie. Deze worden doorgestuurd naar gespecialiseerde laboratoria.
In de vogelgeneeskunde is het noodzakelijk om samen te werken met gespecialiseerde laboratoria om tot een goede diagnose te komen.
Bacteriologie & mycologie
Wanneer een bacteriële ziekte vermoed wordt, kunnen stalen in een speciaal bewaarmedium doorgestuurd worden naar een labo om een kweek op te zetten. Deze stalen worden dagelijks bij ons opgehaald door VetMed http://www.medvet.be/.
Nadien geeft het lab ons informatie over de gevonden bacteriën of schimmels en kan zelfs een behandeling voorstellen met een aangepast werkzaam medicijn.
Cytologie en histopathologie
Tijdens het uitvoeren van een autopsie worden verschillende organen bemonsterd om afdrukpreparaatjes te maken voor cytologie. Tevens kunnen deze fragmentjes opgestuurd worden naar een aviaire histopatholoog. Wij werken samen met NOIVBD http://www.noivbd.nl/ alwaar prof. Dorrestein reeds kan buigen op een jarenlange ervaring in het begeleiden van de vogeldierenartsen. Tevens worden behandelingsmogelijkheden besproken op basis van literatuurgegevens en eigen ervaring van het lab.
Ook kan via NOIVBD het Bornavirus bepaald worden via een bloedstaal. Dit virus is verantwoordelijk is voor de kliermaagdilatatieziekte bij kromsnavels en kan sinds zeer kort opgespoord worden.
DNA onderzoek
Heel wat virale ziekten duiken de laatste jaren op en bezorgen zowel kweker/liefhebber als de dierenarts kopzorgen. Deze ziekten kunnen een grote impact hebben op de levensverwachting van de vogel en zijn ook besmettelijk.
Wij sturen onze stalen door naar GENDIKA http://www.gendika.com/ , een laboratorium voor genetisch onderzoek. Gendika voert analyses uit waarbij de aanwezigheid van onderstaande ziekteverwekkers in vogels kan worden aangetoond.
PBFD-virus:
De vogelziekte PBFD (snavel- en veerrot) wordt veroorzaakt door een circovirus. Kromsnavels zijn erg gevoelig voor deze ziekte, waarvoor helaas nog geen medicatie bestaat. De klinische kenmerken van PBFD zijn onder andere gewichtsverlies, afwijkende veren, snavelvervorming en uiteindelijk de dood van de vogel. Besmetting van vogels met het PBFD-virus is mogelijk via direct contact met geïnfecteerde ontlasting, geïnfecteerde materialen en oppervlakten (kooien ed.) en verenstof.
Polyoma-virus:
Volwassen vogels kunnen drager zijn van het polyoma-virus, waarbij de dieren volledig gezond zijn totdat zich een stress situatie voordoet en het virus zich uit in ziekte kenmerken. Geïnfecteerde vogels zonder klinische kenmerken zijn een potentieel gevaar voor overige (jonge) vogels. Vogels kunnen met het polyoma-virus worden besmet via huidschilfers, veerstof en ontlasting. Voor jonge vogels (15 tot 60 dagen oud) is het virus meestal dodelijk. Klinische kenmerken van de ziekte zijn onder andere verlies van eetlust en bloedingen onder de huid. Het is echter ook mogelijk dat een vogel dood gaat aan een infectie met het polyoma- virus zonder dat er klinische kenmerken zijn.
Pacheco-virus:
De Pacheco ziekte wordt veroorzaakt door een herpesvirus. Het virus kan in een vogel latent aanwezig zijn (de vogel is niet ziek). Echter wanneer aanwezigheid van het virus leidt tot ziekteverschijnselen, vaak na een stresssituatie, is een infectie met het Pacheco-virus dodelijk. Eerste symptomen van de ziekte zijn vervormde veren en gele ontlasting. Gezonde dragers van het virus zijn erg gevaarlijk voor andere vogels.
Voor de detectie van PBFD-virus, Polyoma-virus en Pacheco-virus heeft het laboratorium van Gendika een bloedmonster (slechts een druppel is voldoende) nodig van de vogel.
Chlamydia:
De papegaaienziekte (ook wel psittacose genoemd) wordt veroorzaakt door de bacterie Chlamydophila psittaci. Wanneer vogels na besmetting met deze bacterie ziek worden uit zich dat als verminderde eetlust, uitdroging, diarree en ontsteking van oog- en neusslijmvliezen. Bij vroege diagnose kan de ziekte goed bestreden worden met behulp van antibiotica. De papegaaienziekte kan ook bij mensen een gevaar voor de gezondheid opleveren.
Detectie van Chlamydia gebeurt aan de hand van een uitstrijkje (met behulp van een swab) van de cloaca van de vogel. Een dergelijk swabmonster kan alleen via tussenkomst van een dierenarts worden ingestuurd.
Verwantschapsonderzoek
Het erfelijk materiaal (DNA) vormt de genetische code van ieder levend organisme, dus ook van vogels. Ieder individu bezit zijn eigen genetische code, met uitzondering van identieke tweelingen. Deze genetische code blijft gedurende het hele bestaan van de vogel constant. Door het DNA te analyseren kan het genetische patroon, het zogenaamde genotype, van een vogel in kaart worden gebracht. Dit genotype kan worden gebruikt om de vogel te identificeren. DNA-genotypering kent verschillende toepassingen, hieronder volgen enkele voorbeelden.
• Afstammingscontrole: Het DNA-genotype van een nakomeling is te verklaren uit het DNA-genotype van beide ouders, omdat een nakomeling altijd 50% van zijn erfelijk materiaal van de vader krijgt en 50% van de moeder. Dit gegeven kan worden toegepast bij afstammingscontroles. Door het DNA-genotype van een nakomeling te vergelijken met het DNA-genotype van de vermoedelijke ouders, kan het ouderschap van de vermoedelijke ouders worden vastgesteld of uitgesloten. Afstammingscontroles zijn bijvoorbeeld belangrijk voor het verkrijgen van CITES formulieren.
• DNA paspoort: Wanneer het genotype van een vogel in kaart is gebracht kan dat vervolgens fungeren als een soort paspoort voor de vogel. Aan de hand van dit “paspoort” kan de vogel altijd worden geïdentificeerd. Bijvoorbeeld na diefstal kan dit erg belangrijk zijn.
• Genetische variatie: Door onderlinge vergelijking van de DNA-genotypes van individuen uit een populatie vogels kan inzicht worden verkregen in de genetische diversiteit binnen de populatie. Deze informatie kan bijvoorbeeld de strategie beïnvloeden bij fokprogramma’s van bedreigde vogelsoorten.
Aanvraag verwantschapsonderzoek / DNA-genotypering:
Het laboratorium van Gendika heeft inmiddels ruime ervaring met DNA-genotypering van diverse vogelsoorten zoals roofvogels, uilen, papegaaiachtigen, duiven en kraanvogels. Wanneer u voor uw vogels een verwantschapsonderzoek wilt laten uitvoeren is het raadzaam om eerst contact op te nemen met Gendika BV, zodat we voor u kunnen uitzoeken of DNA-genotypering van uw vogelsoort mogelijk is.
Het DNA-genotype van uw vogel(s) kan vervolgens in kaart worden gebracht aan de hand van enkele uitgetrokken veren van de vogel (rui veren zijn ongeschikt). Er zijn ongeveer 8 veren per vogel nodig. Daarnaast is het ook mogelijk om een bloedmonster van de vogel te verstrekken (een druppel bloed is reeds voldoende).
U ontvangt na voltooiing van het onderzoek (ongeveer 3 weken) de resultaten in de vorm van een rapport.
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
In voorbereiding ...
|
