Vogels op consultatie bij de dierenarts

In het vogelrijk vinden we bijna 9000 verschillende species terug. Al deze species vertonen verschillen gaande van grootte, voeding en kweek tot gevoeligheid voor bepaalde ziekten. Dit in tegenstelling tot honden en katten waar we telkens over één species spreken. Vogelgeneeskunde is daarom uitdagend en vereist van de dierenarts een uitgebreide kennis.

Een afspraak maken en transport 

Een onderzoek bij vogels duurt in het algemeen veel langer dan we denken. Vandaar dat het een goed idee is om hiervoor steeds op afspraak te maken en er voldoende tijd voor uit te trekken. Graag bespreken wij vooraf hoe de vogel kan getransporteerd worden. Dit kan in de kooi zijn waarin hij normaal leeft, eventueel afgedekt met een handdoek, in een tentoonstellingskooi of in een doos met ventilatiegaten. Vaak worden ook transport caddy’s van kat en hond gebruikt. Best kan je op de bodem een papier (krant) leggen om het noodzakelijke mestonderzoek goed te kunnen uitvoeren. Het wordt niet aangeraden om een tamme papegaai op de schouder mee te brengen, er kunnen alleen maar ongelukjes gebeuren op verplaatsing.

Gelieve er rekening mee te houden dat een aantal vogelsoorten aangepaste transportkooien vereisen. Sommige vogels vliegen namelijk bij schrik recht omhoog (kwartels, patrijzen en fazanten) en moeten een box met een beschermd deksel krijgen, bv zachte schuimrubber.

Voor erg zieke vogels moet zo snel mogelijk een afspraak gemaakt worden en dient eventueel een verwarmingselement in de kooi gelegd. Hun normale lichaamstemperatuur is immers tussen 41-43°C en ze kunnen snel afkoelen tijdens het transport (een lege petfles gevuld met héél warm water voldoet uitstekend).

Ook het tijdstip van onderzoek kan belangrijk zijn. Overdag stelt zich geen probleem maar ’s avonds is het donker en dat kan moeilijkheden geven voor het terugplaatsen van de vogel(s). Vogels zijn namelijk heel gevoelig aan een daglichtritme.

Belangrijke informatie

Om tot een juiste diagnose te komen heeft de dierenarts veel informatie nodig en zal U dan ook veel vragen stellen. Het is goed om hierop voorbereid te zijn. - aantal zieke vogels - acute of chronische ziekte - de leeftijd van de aangetaste vogels - welke soort: genetische problemen - voeding: zaadmengeling, eivoer - eventueel een staal meebrengen - groenten & fruit - supplementen in eivoer: hardgekookte eieren, kiemzaad, eiwitten, vitaminen, levend voer (meelworm, buffaloworm, pinky’s, miereneieren) - supplementen drinkwater: welke en hoe vaak - kweekmethode: kunstlicht, manipulatie daglichtlengte, pleegouders, babykooi - vaccinatie: pokken - contact met andere vogels: aankoop, tentoonstelling - reeds toegediende medicatie

Onderzoek van de vogel

Best is om een vogel ter onderzoek aan te bieden in een kooi met een glad papier op de bodem en indien mogelijk zonder zand, zaad of water. Ook niet teveel vogels samen zetten in één kooi zodat een individueel onderzoek mogelijk blijft. Eerst wordt de vogel van op een afstand beoordeeld zodat hij de kans heeft om zich te tonen zoals hij is. Vogels die op de grond zitten, zijn vaak ernstig ziek. We letten op de houding (zittend, liggend, evenwichtsstoornissen), op de ademhaling (geluiden, frequentie, moeilijkheden, staartbeweging) en op de uitwerpselen (hoeveelheid, kleur, onverteerde zaden).

Fysisch onderzoek van de vogel

Voor een goed fysisch onderzoek is een systematische aanpak en een juiste fixatie van de vogel belangrijk. Dit onderzoek wordt steeds in dezelfde volgorde uitgevoerd, zodat geen zaken over het hoofd gezien worden. Soms zal het onderzoek beperkt zijn in tijd afhankelijk van de ziektetoestand van de vogel, bv bij ernstige ademhalingsmoeilijkheden

Gebruikte uitrusting voor kleine vogels:

- Vergrootglas, vergrootbril: vergroting laat toe bepaalde letsels waar te nemen die met het blote oog over het hoofd gezien
  worden.
- Een goede lichtbron: extra spot, otoscoop, penlampje.
- Oorthermometer: de meeste kleine vogels hebben een grote opening van het oorkanaal. Het is een snelle meting die weinig
  stress veroorzaakt.
- Weegschaal: wegen in een doosje, jutte- of papierzak;

Procedure:

- Luisteren naar ademhalingsgeluiden: kraken, piepen, niezen, astma.
- Onderzoek van de kop: ogen, oren en neusgaten. Letten op uitvloei aan de neusgaten, korsten, pokletsels, cataract,
sinusitis. Openen van de snavel en bekijken van de slijmvliezen en de tong. Letten op een mogelijk witte aanslag (candidiasis, bacteriële infectie of trichomoniasis).
- Beoordelen van de conditie: palpatie van de borstspieren, aanwezigheid van vet aan de borstingang en op de buik.
- Scheiden van de veren op de borst door zachtjes te blazen. Letten op het borstbeen, de hoeveelheid spieren, de kleur ervan (bloedarmoede), de aanwezigheid van vet. Bekijken van de huid (uitdroging geeft een roodverkleuring van de huid).
- Onderzoek van de buik: opzijblazen van de veren en letten op een leververgroting, dilatatie van het duodenum, buikwaterzucht, de aanwezigheid van uraten in de cloaca. Rode kleurkanaries bezitten een roodverkleuring van de huid en het vet door de toegediende kleurstoffen via het voedsel. Letten op aangekoekte ontlasting ten gevolge van diarree.
- Onderzoek van de veren: rui, uitwendige parasieten, afgebroken veren, verkleuringen, bloedpennen, stresslijnen, vedercysten.
- Onderzoek van de vleugels en de poten: skeletafwijkingen, verwondingen, breuken, vedercysten, ingesnoerde ring.
- Tenslotte bekijken van de tenen en letten op te lange nagels, schubben op de poten, pokletsels, wratten, bumble foot, gewrichtsjicht, artritis.

Staalname

- Kropswab: met een oorwattenstaafje gedrenkt in fysiologische zoutoplossing wordt een staal genomen van de kropinhoud. Dit wordt onmiddellijk bekeken onder de microscoop. Soms vindt men zo trichomonas, kropcandida of eitjes van haarwormen of luchtpijpwormen. - Cloacaswab: het is de bedoeling om epitheelcellen uit de cloaca te oogsten voor onderzoek op Chlamydiophila (PCR of Stampkleuring). - Mestonderzoek is het belangrijkste onderzoek bij vogels: hierin kunnen volgende ziekten opgespoord worden: coccidiosis, worminfecties, gisten en protozoaire cysten (giardia), cochlosomose (verse en warme mest nodig), “megabacteriën”. Ook de vertering wordt bekeken - Staalname voor bacteriologie. Allerlei stalen kunnen genomen worden om door te zenden naar het laboratorium. Daar wordt een kweek opgezet en eventueel gezocht naar een best werkende medicatie voor de gevonden ziekte. - Bloedname: venepunctie (vena jugularis of vena ulnaris) voor serologische onderzoeken. Let wel dat men gelimiteerd is in volume: een gezonde vogel kan zonder problemen 10% van zijn bloedvolume verliezen. Ongeveer 10% van zijn lichaamsgewicht is bloed.

Verdere onderzoeksmogelijkheden

Radiografie Radiografieën moeten enkel genomen worden wanneer de patiënt voldoende stabiel is om de stress van manipulatie aan te kunnen. Sedatie of anesthesie vermindert deze stress aanzienlijk en geeft meer mogelijkheden om een goede positionering te bekomen. Endoscopie Door het feit dat vogels over een bijzondere anatomie van de luchtwegen beschikken (luchtzakken) zijn zij uitstekende kandidaten om endoscopie uit te voeren. Dit is een eenvoudige en snelle manier om belangrijke informatie te bekomen. Meestal wordt voor deze kijkoperatie gebruik gemaakt van een rigide endoscoop van 2.7 mm

Autopsie

Autopsie is altijd een goede methode om de doodsoorzaak te achterhalen of om een diagnose te bevestigen. De procedure moet systematisch en steeds op dezelfde manier gebeuren. Men kan tot 72 uur na de dood een autopsie uitvoeren indien de vogel na sterfte onmiddellijk in de koelkast gelegd wordt. Indien dit niet mogelijk is, vriest men de vogel best zo vlug mogelijk in. Wij maken gebruik van 70% alcohol om de huid en de veren nat te maken en te ontsmetten. Na het openen van de huid, door een incisie te maken over het borstbeen heen, wordt het lichaam gestroopt. Daarna wordt het borstbeen met spieren verwijderd zodat een overzicht bekomen wordt van de hele borst- en buikholte. Alle organen kunnen bekeken worden en alle structuren geopend: bek, luchtpijp, kliermaag, spiermaag, darmen,…